برێنت دووبارە نزیکەی ٨٠ دۆلارەوە مامەڵە دەکرێت و WTI لە دەوروبەری ٧٧ دۆلارە، دوای ئەوەی نزیکەی هەموو «پرێمیۆمی مەترسی» ـیی کە بەردەوام نزیکەی چوار مانگ لەسەر بنیات نرابوو لە کاتی دەستپێکردنی شەڕەکان لە ٢٨ی شوباتەوە، لەدەستدا. نەوتی خام زیاتر لە ٤٥٪ بەرزبووەوە، و کارگۆی برێنتی بەروارخراو (dated Brent) لە سەرەتا دا لە سەر ١٢٠ دۆلار لە تێکەڵەکەدا بوو، بەڵام نرخەکان گەڕانەوە چونکە بازاڕ هاوشێوەی ئەوە مامەڵە دەکات کە «یادداشتێکی تێگەیشتن»ی ئەمریکا–ئێران (MoU) وەک ئاگاداریی «هەموو شتێک باشە»یە. برێنت لەم هەفتەیەدا نزیکەی ٨٪ دابەزێوە و لە ئاستی ٨٠ی کەمدا دەمێنێتەوە، لە کاتێکدا سەرمایەکانی بازارەکانی ئەمریکا بە تۆمارێکی نوێی بەرزترین ئاست گەیشتوون. دەریای هۆرموز، کە نزیکەی یەک پێنجەمی نەوتی خامی جیهان تێیدا دەگوازرێتەوە، وەک «کردنەوەی دووبارە» باس دەکرێت، بەڵام چاودێری تانکەرەکان هێشتا کاناڵی ناوەندی داخراو دادەنێن بە هەڵسەنگاندنی نزیکەی ٨٠ مین بۆ پاککردنەوە؛ هاتوچۆ بە ڕێگاکانی لاوەکی باکوور و باشوور بەکاردەھێنرێت، و سەرکردایەتی ناوەندی ئەمریکا (CENTCOM) سنووردانان و ئاگادارییەکانی پۆرتەکان ڕێکدەخاتەوە.
MoU ـەکە بەڵگەنامەیەکی دوولاپەی ١٤ خاڵییە کە لە ڤێرسای و لە تاران واژۆ کراوە، هەرچەندە خاڵە گڕاوی شەڕەکە لە لوبنانیش دایە، کە ئیسرائیل لەوێ لەگەڵ حیزبوڵڵا شەڕ دەکات. گفتوگۆ تەکنیکییەکان کە دەبوو لە سویس دەست پێ بکات، بەهۆی ئەوەی ئێران شاندەکەی ڕاگرت، دەستی پێ نەکرد؛ و کاتخشتەی ٦٠ ڕۆژی MoU ـەکە لەسەر پاشبنەمایەک دانراوە کە تێیدا ئاگربەستەکەی لوبنان لە نێوان ئەپرێلەوە تا ئێستا بەلای کەم پێنج جار ڕێککەوتووە، شکێنراوە و دووبارە نوێکراوەتەوە. پێشتر لە سەرەتای ئەپرێل، نەوتی خام نزیکەی ١٦٪ لە یەک دانیشتندا دابەزێ، دوای بڵاوکردنەوەی هەواڵی ئاگربەست؛ تەنها بۆ ئەوەی دووبارە هێرشەکان دەست پێ بکەن. تا سەرەتای مەی، برێنت لە یەک ڕۆژدا ٦٪ بەرزبووەوە و لە سەر ١١٠ دۆلار تێپەڕی، WTI لە ١٠٠ دۆلار تێپەڕی، و داو (Dow) زیاتر لە ٥٠٠ خاڵ دابەزێ. دەسەڵاتدارەکانی بەیرووت ڕاگەیاند ٤٧ کەس مردووە بوون دوای ئەوەی بەوە ناودەبرێت «دووەمی کوشتنەوەی گەورەترین ڕۆژی ئیسرائیل لە لوبنان»؛ هەروەها ڕێژەیەکی جیاواز لە هەمان مانگی ئەپرێل باس لەوە دەکات کە موجێکی دیکەی هێرشەکان زیاتر لە ٣٥٠ کەس کوشتووە.
لێڵاوی، ئارامبوونی بازار، و ڕاستییەکانی دابینکردن
دەبینین بازاڕ «پرێمیۆمی شەڕ»ی فرۆشتووە، و فیوچەرەکانی نەوتی خامی برێنت لە دەوروبەری ٨٠ دۆلار مامەڵە دەکرێن. ئیندێکسی لێڵاوی نەوتی خامی CBOE (OVX) بە توندی داڕماوە بۆ کەمترین ئاستی پێنج مانگ نزیکەی ٢٨، واتە نرخی ئۆپشنەکان هەرزانە. ئەمە پێدەچێت ئاماژە بێت ئەوەی بازرگانان زۆر ئارام بوونە بەرامبەر ڕێککەوتنی نوێی ئەمریکا–ئێران.
بەڵگەکان لەسەر ئاو لەگەڵ ئەم ئارامەیە ناگونجێن. داتای زیرەکی دەریایی لە ئەم بەیانییەدا پیشان دەدات تێپەڕینی تانکەرەکان لە دەریای هۆرموز هێشتا ٣٠٪ کەمترە لە تێکڕای پێش-شەڕ. ئەمە ڕێگای دابینکردنی «ئاسایی بووە» نییە؛ ئەمە کاناڵێکی سنووردارە کە لەلایەن سپاهی پاسداران (IRGC) ـەوە بەڕێوەدەبرێت، و دەکرێت هەر کات «شیرەکە» دابخات.
ئەم ئارامییە زۆر دەچێتەوە لەگەڵ سەرەتای ئەپرێل، کە ئاگادارییەکی هاوشێوەی ئاگربەست بوو هۆی داڕمانی ١٦٪ی نرخ بوو پێش ئەوەی بە توندی پاشگەڕانەوەی توند ڕوو بدات. دوایین ڕاپۆرتی EIA دەرخست کەمبوونەوەی نائاساییی کۆگای نەوتی خام بە ٤.٢ ملیۆن بەرمیل هەبوو، واتە بازاڕی بنچینەیی لە ئێستاشدا تێک و تەنگە. هەر ئاڵۆزییەکی دابینکردن لەم کاتەدا کاریگەرییەکی گەورەتر لە ئاسایی دەبێت لەسەر نرخەکان.
مەترسییەکانی شەڕی بەردەوام و ستراتیژی
کێشەی سەرەکی هێشتا ئەوەیە کە ئەم ڕێککەوتنە لەلایەن دوو لایەن لە شەڕێکی سێ لایەنی واژۆ کراوە. بەرپرسانی ئیسرائیلی ئەمڕۆ، ٢٠ی حوزەیران، وەک قولی لەیان وەرگیراوە ڕاگەیاند کە هەڵوێستی سەربازییان لە لوبنان گۆڕانێکی تێدا نەهاتووە، کە بە ڕاستەوخۆ ڕوحی ڕێککەوتنەکە ڕەتدەکاتەوە. ئەمە نیشانەیەکی ڕوونە کە مەترسیی دووبارە هەڵگیرساندنەوەی شەڕ هێشتا زۆر بەرزە.
بە پێی ئەمە، پێمانوایە فرۆشتنی دوا پرێمیۆمی مەترسیی شەڕ لەسەر ٨٠ دۆلار هەڵەیە. کڕینی ئۆپشنی کال (call options) ـی هەرزان، «دەر لە پارە» (out-of-the-money)، بۆ بەسەرچوونی مانگی ئاب لەوە دەچێت ڕێگایەکی سەرنجڕاکێش بێت بۆ دابنێرانی هەڵوێست لەسەر هەڵگەڕانەوەی خێرای نرخەکان. مێژوو پیشان داوە هەڵگرتنەوە ژئوپۆلیتیکییەکان—وەک هێرشی درۆنەکانی ساڵی ٢٠١٩ لەسەر دامەزراندنەکانی سەعودی—دەتوانن نرخەکان زیاتر لە ١٥٪ لە یەک ڕۆژدا بەرز بکەنەوە.
تەحرێکەران بۆ گەڕانەوە بەرەو ٩٠ یان تەنانەت ١٠٠ دۆلار بۆ برێنت ڕوون و زۆرن. هەر تێکچوونێک لە دەریای باریکەیەکە، هەر شکانێک لە ئاگربەستی لاوازەکەی لوبنان، یان هەر هەنگاوێکی درێژخایەنکردنەوە لەلایەن ئێران لەسەر گفتوگۆ هەستەییەکان، بازاڕ ناچار دەکات ئەم مەترسییە بە دەستەبەجێ نوێنرخ بکات. دەبێت ئەم ماوەیەی لێڵاوی کەم بەکاربهێنین بۆ دروستکردنی پێگەی درێژ (long exposure)، نە ئەوەی بە دەمی قەبارەی خەڵک بکەین و وابزانین ئاشتی دڵنیاکراوە.
