یەنی ژاپۆن هێشتا لاواز مایەوە تەنانەت کاتێک دۆلاری ئەمریکا دابەزی، و USD/JPY هێشتا نزیکەی 160.00 بوو. مامەڵەی شەوی ڕابردوو زۆر هەڵچڕ بوو، و USD/JPY دابەزێت بۆ 158.27 دوای ئاگادارکردنەوەی توندتر لەلایەن بەرپرسانی ژاپۆن.
وەزیری دارایی، کاتایاما، بە ئەندامانی G7 گوت کە ژاپۆن بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراو (بازاڕی فرۆشتن و کڕینی دراوەکان) بە “هەستێکی بەرزی فریاکەوتن” چاودێری دەکات. هەروەها گوتی بەرپرسان “پێویستە بە دڵنیایی بازاڕ ئارام بکەن” و ڕازی بوون لە پەیوەندییەکی نزیکدا بمێنن لەگەڵ سکۆت بەسەنت.
نرخدانانی بازاڕ بۆ بەرزکردنەوەی نرخی فایدەی بانکۆی ژاپۆن (BoJ) کەمتر بووە، و ئێستا تەنها نزیکەی 5bps بەرزکردنەوە چاوەڕوان دەکرێت لە داهاتووی نزیک، لە کۆتایی ئەم مانگەدا. **bps** واتە “خاڵی بنچینەیی”؛ 100 bps = 1%. ئەمەش دوای وتەکانی سەرۆکی BoJ، ئوئێدا، هات کە بە ڕوونی بازاڕ ئامادە نەکرد بۆ بەرزکردنەوەی نزیکەوەی نرخ.
ڕاپۆرتێکی بلومبێرگ وتی BoJ دەیەوێت تا دوا سات چاودێری کاریگەرییەکانی لەسەر ئابووری و نرخەکان بکات، هەروەها بەرواری ڕووداوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ڕاپۆرتەکە هەروەها ئاماژەی کرد بەوەی دەکرێت جیاوازی ڕوانین هەبێت لە نێوان بەرپرسانی BoJ.
بەرزکردنەوەی نرخ لە مانگی ئەپرێل (نرخی فایدەی بانک) بە تەواوی ڕەت نەکراوە، بەڵام کەمتر بە ئەگەر دەبینرێت. دواخستنی سیاستی توندتر (واتە بەرزکردنەوەی نرخ یان کەمکردنەوەی پشتیوانی دارایی بۆ بازاڕ) فشاری سەر حکومەت زیاد دەکات تا “کرداری ڕاستەوخۆ” لەبەرچاو بگرێت بۆ پشتگیری یەن.
یەنی ژاپۆن بەردەوامە لە لاوازبوون، و USD/JPY بەرەو ئاستی 160.00 دەچێت لەگەڵ دابەزینی گشتیی دۆلاری ئەمریکا. بەهۆی ئەوەی BoJ هێشتا بەرزکردنەوەی دیکەی نرخ دوا دەخات، فشاری سیاسی و بازاڕی لەسەر بەرپرسان زیاد دەبێت. ئەمەش دۆخێکی پڕتووشە دروست دەکات کە تێیدا ئاگادارکردنەوە بە قسە (هەڕەشەی وشەیی) جدیتر دەبێت.
ئەم دۆخە پێشترش بینراوە، بە تایبەتی لە بەهاری 2024 کاتێک ئاگادارکردنەوەی هاوشێوە پێش “دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی بازاڕ” بوو. دەستێوەردانی بازاڕ واتە حکومەت/بانکی ناوەندی بە فرۆشتن یان کڕینی دراو بە بەشێوەی بەرفراوان نرخ دەگۆڕێت. کاتێک ئەو جارە ئاستی 160.00 تێپەڕێندرا، دەسەڵاتداران دەستیان کرد و زیاتر لە 9 تریلیۆن یەن خەرج کرد، کە بوو بە هۆی دابەزینێکی خێرا و توند لە USD/JPY. قسەی فەرمیی ئێستاش بە توندی ئاماژە دەکات کە دەکرێت ئەم مێژوویە دووبارە ببێتەوە.
بۆ کڕیارانی “دەریڤاتیو” (مامەڵەی سەر بنەمای بەهای داهاتوو، وەک ئەپشن و فێوچەرز)، ئەمە واتە “دڵنیانەی پێشبینیکراو” لەسەر ئەپشنی یەن بە ئەگەری زۆر بەرز دەبێت لە هەفتەکانی داهاتوودا. “دڵنیانەی پێشبینیکراو/Implied volatility” واتە ئەوەی بازاڕ چەند جوڵانەوەی توند چاوەڕوان دەکات. هەروەها “پۆزیشنی سپۆت” واتە کڕین/فرۆشتنی ڕاستەوخۆی دراو بە نرخی ئێستا. مەترسیی جوڵانەوەی ناگەهان و زۆر گەورە وادەکات پۆزیشنەکانی سپۆت مەترسیدار بن. کڕیاران باشترە بیر لە کڕینی “ئەپشن” بکەن، وەک “پوت/put” لەسەر USD/JPY (ئەپشنی فرۆشتن)، تا سوود بگرن لە زیادبوونی ئەگەری دابەزینێکی توند کە دەکرێت دەستێوەردانی حکومەت هۆی بێت. “پوت” ئەپشنێکە کە ماف دەدات بە کڕیارەکە لە داهاتوودا بە نرخێکی دیاریکراو بفڕۆشێت، بۆ پاراستن لە دابەزین.
هۆکاری سەرەکی لاوازبوونی یەن هێشتا جیاوازی زۆر لە نێوان نرخی فایدەی ژاپۆن و ئەمریکایە. لەگەڵ ئەوەی “سەندووقی قەرزی حکومەتی ئەمریکا بۆ 10 ساڵ” (10-year Treasury yield) ئێستا نزیکەی 4.5% دەسوڕێتەوە و هاوتای ژاپۆنی نزیکەی 0.9%، جیاوازیەکە زیاتر لە 360 bps ـە. ئەمە وای دەکات قەرزکردنی یەن و کڕینی دۆلار، کە پێی دەوترێت “carry trade” (واتە قەرز دەکەیت بە نرخی کەم و دەهێنیتە ناو دراوێک/دارایی بە نرخی فایدەی بەرزتر)، زۆر بەرهەمدار بێت و بەردەوام فشاری لاوەکی لەسەر یەن دروست بکات.
لەسەر ئەم بنەمایە، هەڵگرتنی پۆزیشنی “دراژ/long” لە USD/JPY (واتە دۆلار کڕین و یەن فرۆشتن بە هیوای بەرزبوون) لە ڕووی بنچینەییەوە ڕەخنەی زۆر نییە، بەڵام مەترسییەکی بەرز هەیە. ستراتیژییەکی ئاگادارانە ئەوەیە ئەم پۆزیشنە پارێزراو بکرێت بە کڕینی “پوت” ـی دەرەوەی نرخ (out-of-the-money puts). “out-of-the-money” واتە ئەپشنێک کە نرخی دیاریکراوی بەکارهێنان لە ئێستادا لە نرخی بازاڕ باشتر نییە، بەڵام وەک بیمە کار دەکات. ئەمە وەک بیمە وایە: ئەگەر دەسەڵاتداران دەستێوەردان بکەن و جووتەکە بە شێوەی توند دابەزێت، ئەپشنەکە دەتوانێت زیانەکە کەم بکات یان پارە بگەڕێنێتەوە.
