دەستوەردارانەکانی ئەمەریکی و ئێرانی نزیک دەبنەوە لە ڕێککەوتنێکی ناوەکی کە دەکرێت تنگەی هۆرموز دووبارە بکاتەوە، بلۆکادەی ئەمریکا لاببات، و مادەی ناوەکی پەرەسێنراو لە ئێران بداتە دەرەوە لەژێر ڕژێمی پشکنین. ڕەشنووسی ڕێککەوتنەکە هەروەها داواکارییەکان بۆ تێکشکاندن و لابردنی مادەی پەرەسێنراو ڕوون دەکاتەوە و دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی بەرنامەی ناوەکی ئێران، بەوەی ئێران پابەند دەبێت هەرگیز چەکی ناوەکی پەرە پێنەدات. ئەمریکا چاوەڕوانە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا واژۆ بکات، هەرچەندە فەرمانبەران دەڵێن هێشتا لایەنان نەنیشتوانەتە سەر هێڵی کۆتایی، بەڵام سەرەڕای پێشکەوتن لەسەر دەق و ڕێککەوتن لەسەر زیادکردنی وردییەکان دەربارەی لابردن و تێکشکاندن.

سوودە ئابوورییەکان بۆ ئێران مەرجدار دەبن. ئێران لە کاتی واژۆکردن هیچ شتێکی پێنادرێت، بەڵکو کەمکردنەوەی سزاکان و هەر پاداشتێکی تر بە پێی کارکردن (performance) ڕێک دەخرێت، بە شێوەی ئەوەی فەرمانبەران دەیاریدەکەن: هەرچەندە ئێران زیاتر دابین بکات، هەرئەوەندە زیاتر دەتوانێت وەربگرێت. پرۆسەکە پێشبینی دەکات بە گفتوگۆی تەکنیکی 60 ڕۆژ بۆ کۆتایی هێنان بە وردەکارییەکانی جێبەجێکردن، لەگەڵ ڕێکخستنی ئاشتییەکی گشتی‌تر لە ناوچەکە، و ئەورووپا وەک شوێنێکی ئەگەرەچی بۆ واژۆکردن باس کراوە بەبێ بڕیاری کۆتایی. گفتوگۆکان هەروەها پرۆسەی دروستکردنی متمانە لەنێوان ئەمریکا و ئێران تێدایە، لەگەڵ بەردەوامبوونی بێمتمانەیی و ڕاپۆرتی نارەزاییی سنووردار لە ئێران.

کاریگەری لەسەر بازاڕەکانی وزە و دابینکردنی جیهانی

لەگەڵ ئەوەی ڕێککەوتنی ئەمریکا-ئێران زۆر نزیک دیار دەبێت، ئێمە لە چەند هەفتەی داهاتوودا کەمبوونێکی ڕوون لە پرێمیۆمی مەترسیی ژئوپۆلیتیکی دەبینین. بازاڕی سەرەکییەکەی کە دەبێت چاودێری بکرێت وزەیە، چونکە ڕێککەوتنەکە بەتایبەتی لەسەر کردنەوەی دووبارەی تنگەی هۆرموز و لابردنی بلۆکادە دەوەستێت. ئەمە نیشانەیەکە بۆ ڕوانینی نزمبوون (bearish) بۆ نرخەکانی نەوتی خاو.

دەبێت ئامادەبین بۆ زیادبوونی دابینکردنی نەوتی جیهانی ئەگەر سزاکانی ئێران کەم بکرێنەوە. ئێران دەکرێت لە ماوەی چەند مانگێکدا زیاتر لە 1 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێک بگەڕێنێتەوە بۆ بازاڕ، و لەگەڵ ئەوەی WTI ئێستا دەگۆڕێت لە نزیکەی $85، ئەم دابینکردنە نوێیە زۆر فشارێکی بەرچاو بۆ نزمکردنەوەی نرخ دەهێنێت. بازرگانانی دێریڤاتیڤ دەبێت بیر لە پۆزیشنی بۆ نرخە نزمتر بکەنەوە، بۆ نموونە لە ڕێگەی کڕینی put لەسەر فێوچەرزێکی نەوتی خاو یان فرۆشتنی call spread.

کردنەوەی دووبارەی تنگەی هۆرموز ڕووداوێکی گرنگی کەمکردنی مەترسی (de-risking) ـە بۆ ئابووری جیهانی. زیاتر لە 20 ملیۆن بەرمیل شلەکانی پەتڕۆلی (petroleum liquids)، یان نزیکەی 21% لە داواکاریی جیهانی، ڕۆژانە لەم تاقم-ڕێگایە (chokepoint) دەگەڕێنەوە بە پێی U.S. Energy Information Administration. دڵنیایی لە کردنەوەی دووبارە، مەترسیی شۆکێکی دابینکردن لادەبات کە نرخەکان بەرز ڕاگرتووە.

ئەم سناریۆیە پێشترش بینیومانە لە ڕێککەوتنی ناوەکی ساڵی 2015. لە شەش مانگی دوای جێبەجێکردنی ئەو ڕێککەوتنە لە کانوونی دووەمی 2016، نرخەکانی نەوتی خاو بەردەوام بە لاوازبوون و دابەزیان، هەتا خوار $30 بۆ بەرمیلێک. مێژوو پیشان دەدات کە دەبێت چاوەڕێی هەمان ئاراستە بکەین، هەرچەندە کەمتر لە ڕووی توندی، کاتێک بازاڕ «ڕاستی نوێ»ی نەوتی زیاتر لە ئێران ناوبەرز دەکات.

نەلەندبوون (Volatility)، بازاڕی سه‌هم، و ستراتیژیی وەبەرهێنان

ئەم کەمبوونەوەی گرژی لە ڕۆژهەڵات ناوەڕاست دەبێت هەروەها ببێتە هۆی دابەزینی نەلەندبوونی بازاڕ. ئیندێکسی VIX کە ئێستا لە نزیکەی 18 دەسوڕێتەوە، بە گومان زۆر دابەزێت کاتێک ئەم سەرچاوە گەورەی ناڕوونییە چارەسەر دەکرێت. ئێمە باوەڕمان وایە فرۆشتنی VIX call options یان دانانی پۆزیشنی short لەسەر بەرهەمە پەیوەستەکان بە نەلەندبوون، ستراتیژییەکی قازانجبەخش دەبێت.

نرخە نزمەکان لە وزە و کەمبوونەوەی مەترسیی ژئوپۆلیتیکی، بۆ گشتیبازاڕی سه‌هم ڕووناک (bullish) ـە. بنزین و سووتەمەنی هەرزان سوودی بۆ بەکارهێنەران دەهێنێت و تێچووی تێکردنی مادە سەرەتایی بۆ پیشەسازییە سەرەکییەکان کەم دەکاتەوە، کە دەکرێت وەک پاڵپشتی (tailwind) بۆ S&P 500 کار بکات. دەبێت بیر لە کڕینی call options لەسەر ئیندێکسە سەرەکییەکان بکەین بۆ سوود وەرگرتن لە ئەم هەست و ڕوانینە ئەرێنییە.

بەڵام، دەبێت لەبیرمان نەچێت ڕێککەوتنەکە هێشتا واژۆ نەکراوە و سوودەکانی ئێران بە پێی کارکردنە. دەقەکە باس لە ماوەی «گفتوگۆی تەکنیکی 60 ڕۆژ» دەکات تەنانەت دوای واژۆکردن، واتە کەمکردنەوەی سزاکان بە تەدریج دەبێت. پۆزیشنییەکانمان دەبێت بە کاتی خۆی (scaled in) زیاد بکەین، و نزیک چاودێری بکەین بۆ دڵنیابوون لەوەی ئێران پابەندە بە بەشەکەی ڕێککەوتن.